Ortaokul · 10. Ünite · 4. Konu

Zararlı Alışkanlıklardan Uzak Durmak

Zararlı Alışkanlıklardan Uzak Durmak konusu üzerine ders metni, âyet-hadis ışığında açıklamalar ve uygulama önerisi.

Alışkanlık, bir davranışı tekrar ettikçe yapmanın kolaylaşmasıdır. Diş fırçalamak, kitap okumak veya düzenli spor yapmak güzel alışkanlıklardır. Fakat bazı alışkanlıklar insanın bedenine, aklına, parasına ve ilişkilerine zarar verebilir.

Sigara, alkol, uyuşturucu maddeler ve kumar gibi davranışlar ciddi zararlar oluşturur. Bu tür alışkanlıkların bir kısmı “Bir kez denemekten ne olur?” düşüncesiyle başlayabilir. Oysa bağımlılık yapan şeylerin tehlikesi, insanın zamanla “İstemiyorum ama bırakamıyorum.” noktasına gelebilmesidir.

Ortaokul çağında arkadaş etkisi önemlidir. Bir grup içinde kabul görmek için insan istemediği bir şeyi deneyebilir. “Korkaksın.”, “Herkes yapıyor.” veya “Bir kereden bir şey olmaz.” gibi sözler baskı oluşturabilir. Gerçek cesaret bazen kalabalığa uymak değil, “Hayır, ben bunu istemiyorum.” diyebilmektir.

Zararlı alışkanlıklar sadece madde kullanımı değildir. Oyun, telefon, sosyal medya veya video izlemek de kontrolsüz hâle geldiğinde günlük hayatımızı bozabilir. Bunların kendisi her zaman haram veya zararlı değildir; fakat kullanım şekli önemlidir. Uyku düzenimizi bozuyor, derslerimizi ve aile ilişkilerimizi aksatıyor, namazı erteletiyor veya bütün zamanımızı alıyorsa artık kontrolü yeniden ele almamız gerekir.

İnsanın kendisini koruması için önceden karar vermesi faydalıdır. “Böyle bir teklif gelirse ne diyeceğim?”, “Oradan nasıl uzaklaşacağım?”, “Kime haber verebilirim?” gibi soruları önceden düşünmek, baskı anında daha sağlam durmayı kolaylaştırır.

Bağımlılık yaşayan biriyle alay etmek de doğru değildir. Bağımlılık ciddi bir sorundur ve bazen profesyonel destek gerekir. Böyle bir durumda güvendiğimiz yetişkinlerden, sağlık uzmanlarından veya ilgili kurumlardan yardım istemek gerekir.

Allah’ın bize verdiği beden, akıl, zaman ve irade değerlidir. Bunları korumaya çalışmak da şükrün bir parçasıdır.

Âyet

Kur’an, insanın kendi eliyle kendisini tehlikeye atmamasını öğütler.

— Bakara Sûresi, 195. ayet

Günlük Hayattan Düşünelim

Arkadaş grubunda bir kişi sana ‘Bir kere dene, bir şey olmaz.’ dediğinde asıl mesele sadece o anki teklif değildir. Bazı zararlı alışkanlıklar küçük bir merakla başlayıp zamanla insanın kontrolünü azaltabilir. Böyle bir durumda önceden karar vermek çok işe yarar. Ne söyleyeceğini, ortamdan nasıl uzaklaşacağını ve gerekirse kimi arayacağını önceden bilmek, baskı anında iradeyi korur. ‘Hayır, istemiyorum.’ demek açıklama borcumuz olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde bağımlılık yaşayan kişilere alayla yaklaşmak da doğru değildir. Sorun yaşayan insanın destek ve gerektiğinde uzman yardımı alması gerekir.

Düşünelim

“Bir kez denemekten bir şey olmaz.” cümlesi neden bazı durumlarda tehlikeli olabilir?

Bu Haftanın Uygulaması

Kendinde azaltmak istediğin zararsız ama kontrolsüz bir alışkanlık seç: gereksiz ekran, sürekli atıştırma, çok geç yatma gibi. Bir hafta için küçük bir sınır belirle ve takip et. Bağımlılık yapan maddeler konusunda ise “hayır” demek için kullanabileceğin üç kısa cümle yaz.