Yalnızlık Salgınının İlacı: Sılayırahim

Sılayırahim, günümüzde anlam kaymasına uğramış kavramlardan biridir. Bugün daha çok memleket ziyareti anlamında kullanılan kavram aslında akrabalara, yakınlara iyilik yapmak, iyi ilişkileri ve irtibatı muhafaza etmek anlamındadır.

Yakınlara iyi muamele, genelde toplumla, özelde hısım akrabayla ilişkileri koparmama, güzel ahlakın önemli unsurlarından biri olarak altı çizilen başlıca hususlardan biridir. Öyle ki Ömer b. Abdülaziz devrinden beri cuma hutbelerinde okunması âdet olan ayette Müslümanlara hatırlatılan emirlerden biri de sılayırahimdir. Kavramdaki “rahim” ana rahminden hareketle akrabalık anlamındadır, “sıla” ise vuslatla aynı kökten bir kelime olup, ulaşma, kavuşma gibi anlamlara işaret eder. Sılayırahim kavramının karşıtı akrabalık bağlarını koparmak anlamında “kat’-ı rahim”dir.

Peygamber Vasfı

Sılayırahim Peygamber efendimizin henüz omuzlarına peygamberlik vazifesi yüklenmeden önce de dikkat ettiği ve onun güzel ahlakını anlatanların üzerinde durduğu özelliklerinden biriydi. Öyle ki Müslümanlar ilk hicret diyarı Habeşistan’a gittiklerinde Hz. Cafer, Necaşi’nin huzurunda onu anlatırken bu özelliğinden de bahsetme gereği duymuştur. Yine aynı şekilde o sıralar Şam bölgesinde bulunan Heraklius, kendisine gelen davet mektubu üzerine Peygamber efendimiz hakkında bilgi almak için Şam’da bulunan Arapları huzuruna çağırmıştı. Onlar adına sözcüleri olarak Ebû Süfyan’ı sorguladığı zaman söz konusu diyalogda geçen sorulardan biri de sılayırahimle ilgiliydi. İlk vahiy nazil olduğunda, Hatice annemiz Peygamber efendimizi teselli ederken onun güzel ahlakını oluşturan vasıflarını sayar ve Allah’ın O’nu zayi etmeyeceğini söyler. Bu konuşmada da annemiz, muhterem eşinin akrabalık hukukuna hürmetini anmadan geçemez. Kur’an-ı Kerim’de Allah’a saygıdan veya saygısızlıktan bahsedilen yerlerden hemen sonra başta ana baba olmak üzere yakınların haklarına riayet etmekte ve akrabaya iyilik yapmaktan bahsedilmektedir.

Zor mu?

Günümüzde sılayırahim bir bakıma zorlaşmış gibi görülmektedir. Artık birçok akrabamız, kardeşlerimiz aynı köyde, aynı şehrin farklı mahallelerinde ikamet etmemektedir. Ama bir başka açıdan sılayırahimin çok daha kolay yapılabilir hâle geldiğini de söyleyebiliriz. Mesafelerin uzaması, artık farklı şehirlerde ve farklı ülkelerde olan akrabaları ziyareti zorlaştırmış olsa da görüntülü iletişim araçlarının yaygınlaşması, teknoloji kullanımının kolaylaşması sılayırahime, eş dost akraba ziyaretine kolaylık getirmiş, yeni kapılar açmıştır.

Hâl Hatır

Bugün, bayramda seyranda, en uzak yerlerdeki akrabalarımız, eski mesai arkadaşlarımız, dostlarımız bile birkaç tuşa basarak ulaşabileceğimiz yakınlıktadır çoğu zaman. Ayrıca bazı uygulamalar toplu görüşmelere de imkân vermekte, mesela beş altı veya daha fazla kişi bir bayram sabahı veya herhangi bir zaman bir araya gelebilmekte, hasbihâl edebilmektedir.

İnsanların yalnızlaştığı, kimsesizleştiği, yalnızlığın, hatta yalnız ölümlerin arttığı günümüzde belki de bu toplumsal salgının ilacı sılayırahmi yaygınlaştırmak, uzaktan da olsa hal hatır sormaktır. Samimi bir kulak tarafından dinlendiğini bilmek birçok ümitsiz insan için, içine düştüğü kimsesizlik kuyusunda bir ışık olabilir.

Bir Hadis

Sılayırahim söz konusu olduğunda yakın akrabanın inancı, hatta Müslüman olup olmaması bile önemli değildir. Peygamber efendimiz, “Dininizden ötürü sizinle savaşmayan, sizi yerinizden, yurdunuzdan etmeyen kâfirlere gelince, Allah sizi, onlara iyilik etmeden, adalet ve insaf gözetmeden menetmez. Çünkü Allah âdil olanları sever.” mealindeki ayetin (Mümtehine suresi, 60/8) bu konuyla ilgili olduğuna işaret etmiştir. (Müsned, VI, 344; Buhârî, “Hibe”, 29)

Not Defteri

Ömrün Uzaması

Peygamber efendimiz bir hadislerinde şöyle buyuruyor: “Nesebinizden sılayırahim yapacaklarınızı öğrenin. Zira sılayırahim akrabalarda sevgi, malda bolluk, ömürde uzamadır.” (Tirmizî, birr, 49; müsned, II, 374.) Bu ve bunu destekler mahiyetteki diğer hadislerde, sılayırahimin ömrü uzattığı beyan edilmektedir.

Ömrün uzatılması meselesinin niçin sılayırahime tahsis edildiği hakkında şunlar söylenebilir. Günümüzde en çok gadre uğrayan İslami prensiplerden biri de hiç şüphesiz yakın akrabanın unutulmasıdır. Derecesine göre yakınların ziyaret edilmesi, onlarla aramızda vuslatın sağlanması, başta anne baba ve kardeşler sonra nine, dede, dayı, teyze, amca ve hala gibi yakınların görülüp gözetilmesi büyük bir önem arz etmektedir.

Hz. Hatice validemiz Peygamber efendimizle ilk vahyin heyecanını paylaştığı zaman Peygamber efendimizin, Hz. Cebrail’den ilk ayetleri aldıktan sonra “Kendimden korkuyorum.” demesine mukabil; “Hayır! Ebediyen Allah seni zayi etmeyecektir. Şüphesiz sen sılayırahim yapıyor, ihtiyacı olanın elinden tutuyor ve yoksula bakıyorsun…” demiştir. (Buharî, bed’ul-Vahiy, 3, menakibu’l-ensar, 45; Müslim, iman, 252.)